شهرستان سَلماس (شاپور پیشین) یکی از شهرستان‌های استان آذربایجان غربی ایران است که در قسمت شمالی این استان قرار دارد. مرکز این شهرستان شهر سلماس است.این شهرستان به دو بخش کوهسار و مرکزی تقسیم شده‌است. مرکز بخش کوهسار کتبان و مرکز بخش مرکزی شهر سلماس است.نام این منطقه در زمان هخامنشیان زاروَند یا زروند بوده و کاوش‌های تپه بیان تاریخچه دوران مادی سلماس را روشن می‌سازد. عشایر و کوچ‌نشینان این منطقه از تبار طوایف کرد کره‌سنی هستند.. زبان رایج ترکی آذری و کردی می‌باشد

تقسیمات کشوری

تقسیمات کشوری این شهرستان، بنابرآنچه در نتایج آمارگیری سرشماری سال ۱۳۸۵ کل کشور آمده‌است، بر حسب بخش، شهر، دهستان و روستا به شرح زیر است:

بخش‌ها

بخش مرکزی
بخش کوهسار

شهرها

شهر سلماس
شهر تازه شهر

دهستان‌ها

دهستان‌های بخش مرکزی

دهستان زولاچای (مرکز دهستان ملحم)
دهستان کره‌سنی (مرکز دهستان سیلاب)
دهستان کناربروژ (مرکز دهستان تمر)
دهستان لکستان (مرکز دهستان قره‌قشلاق)

دهستان‌های بخش کوهسار

دهستان چهریق (مرکز دهستان چهریق علیا)
دهستان شپیران (مرکز دهستان دلزی)
دهستان شناتال (مرکز دهستان کوزه‌رش

پیشینهٔ تاریخی

ازدیدگاه تاریخی، دیرینگی این شهر به دوران اورارتویی (هزاره پیش از میلاد) باز می‌گردد. سلماس پایتخت دوم حکومت اورارتوییان بود که نام باستانی آن اولهو (=اولخو) بوددر ۱۶ اردیبهشت ۱۳۰۹ خورشیدی زمین‌لرزه‌ای به مقیاس ۵.۵ ریشتر این شهر را که دیلمقان نامیده می‌شد ویران می‌کند. شهر جدید سلماس در کنار ویرانه‌های دیلمقان، با اصول شهرسازی مدرن، و با ایمنی بالایی (نقشه خیابان کشی شطرنجی) دوباره بنا می‌شود و نام شاهپور(به طور مخفف شاپور گفته می‌شد) به خود می‌گیرد. پس از انقلاب نام این شهر به سلماس برگشت پیدا می‌کند.

مشاهیر سلماس

•میرزا سعید سلماسی (۱۲۶۵ سلماس - ۱۲۸۷ خوی) مبارز و مشروطه خواه

•جعفر سلماسی (۱۲۹۰ کاظمین - ۱۳۷۹ تهران) اولین مدال آور تاریخ ورزش ایران در المپیک ۱۹۴۸ لندن و اولین دوره *بازی‌های آسیایی دهلی نو در سال ۱۹۵۱

•حسین صدقیانی (۱۲۸۱ سلماس - ۱۲۶۰) پدر فوتبال ایران

•کاظم رجوی دیلمقانی (۱۲۸۶ دیلمقان - ۱۳۷۵ تهران) شاعر

•خانم نیمتاج لکستانی (۱۲۸۵ ق لکستان سلماس -۱۳۶۸ تهران) شاعر

•حاجی پیشنماز سلماسی با نام واقعی عبدالکریم از علمای برجسته دوره مشروطه

•اسدالله احمدزاده دهقان نویسنده و آزادی خواه دوره مشروطه کتاب وی درباره علما و فضلا سلماس هرگز چاپ نشد.

•میرزا محمود غنی‌زاده آزادی خواه دوره مشروطه صاحب روزنامه‌های بوقلمون و سهند و از نزدیکان ستارخان سردار ملی

•پرویز خان صدقیانی ملقب به صفر العارفین از عرفای سلسله ذهبیه در ۱۳۳۶ قمری در خوی وفات یافت.

•ابراهیم خان امین‌السلطان پسر زال جزو رجال دربار قاجار

•میرزا رسول صدقیانی از بزرگان مشروطیت آذربایجان و عضو انجمن غیبی تبریز که هدایت مشروطه را بر عهده داشتند.

•حیدرخان عمواوغلی اولین مهندس برق ایران و بانی سیستم چراغانی بارگاه امام رضا و مشروطه خواه

•نصر الله مسلمیان متولد ۱۳۳۲ سلماس هنرمند و دارای جوایز بین الملی در زمینه نقاشی

•شهرام اسدی کارگردان، فیلم روز واقعه به کارگردانی او در ۱۳۶۸ ساخته شده‌است.

•جاوید مقدس صدقیانی متولد ۱۳۳۹سلماس نویسنده و نقاش، نویسنده کتاب دایره سپهر( نشر چشمه-تهران) که شامل تحقیقات عمیق در حیطه آثار علمی خیام و تصحیح کامل رباعیات خیام میباشد .جاوید مقدس اشعار سهراب سپهری را به زبان ترکی استانبولی ترجمه نموده که این کتاب از طرف معتبرترین ناشر ترکیه بنام Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık منتشر گردیده، او همچنین شانزده نمایشگاه انفرادی نقاشی در کشورهای اروپائی برپانموده است به بسیاری از نمایشگاههای بین الملی دعوت شده است .آثار جاوید مقدس در موزه های کشورهای ترکیه -استانبول، بلغارستان، روسیه، مقدونیه و بسیاری از کلکسیونهای دنیا موجود است

تاریخ سیاسی

این شهر در دوران مشروطه یکی از مراکز اصلی فعالیت مشروطه خواهان بوده‌است. سلماس یکی از معدود شهرهای آذربایجان بود که همه ساکنان آن مشروطیت را قبول داشته و شهیدانی همچون حیدرخان عمواوغلی و سعید سلماسی از پیشتازان جنبش مشروطه ایران بوده‌اند

جاذبه‌های گردشگری

مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری شهرستان سلماس؛

ساحل تفریحی و گردشی دریاچه ارومیه
امامزاده کهنه شهر
آبشار خورخورا
کلیساهای هفتوان
خسروا
قلعه چهریق
قلعه قارنی‌یاریق
دره زولا چای
تالاب چیچک
تالاب آق زیارت
دره تمر
آب گرم ایسی‌سو
سنگ نگاره خان‌تختی
تپه اهرنجان که قدمت نه هزار ساله دارد
قلعه کوراوغلو هدر
تپه مغانجوق